عضلات مفصل زانو چه نقشی در حرکت زانو دارند؟

زانو یکی از بزرگترین و پیچیده ترین مفاصل بدن است. زانو استخوان ران (استخوان ران) را به استخوان ساق پا (استخوان درشت نی) متصل می‌کند. استخوان کوچکتری که در کنار استخوان درشت نی (استخوان فیبولا) و پشت زانو (کشکک) قرار دارد، استخوان دیگر متصل به مفصل زانو است. عضلات اصلی مرتبط با زانو شامل عضلات چهار سر ران، همسترینگ و عضلات ساق پا هستند. با ما با مطلب عضلات مفصل زانو همراه باشید.

این عضلات برای انعطاف پذیری، کشش و تثبیت مفصل زانو به صورت گروهی کار می کنند. ایجاد دامنه حرکات زانو به بدن امکان راه رفتن، دویدن، لگد زدن و پریدن را می‌دهد که از اصلی ترین تحرکات ما به حساب می‌آیند. اگر می‌خواهید اطلاعات بیشتری در ارتباط با عضلات متصل به زانو بدانید؛ شما را به مطالعه ادامه مطلب دعوت می‌کنیم.

عضلات چهار سر ران

در امتداد سطح قدامی ران عضلات چهار سر به نامهای (امتداد عضلانی، وادوسوس مدیالیس، وادسوس مدئومیس و رکتوس فموریس) قرار دارند. این عضلات بزرگ از ناحیه ایلیوم و استخوان ران منشأ می گیرند و روی درشت نی قرار دارند. مهم‌ترین نقش این عضلات، صاف کردن زانو و بلند کردن ساق پا است. این عضلات، زانو را از حالت خم شده خارج می‌کنند و ساق پا را در امتداد ران قرار می‌دهند.

عضلات مفصل زانو همسترینگ

گروه عضلانی همسترینگ از سطح ایسکیوم لگن تا درشت نی ساق پا از سطح خلفی ران گسترش می یابد. سه عضله منفرد به نامهای عضله دو سر رانی، و دو عضله دیگر نیم وتری و نیم غشایی، گروه عضلات همسترینگ را تشکیل می دهند. ماهیچه‌‌ها یا عضلات همسترینگ علاوه بر خم کردن زانو که عملکرد اصلی آنها است؛ در چرخش زانو نیز دخالت دارند. ماهیچه دوسر رانی در چرخش خارجی و دو ماهیچه دیگر (نیم وتری و نیم غشایی) در چرخش داخلی زانو نقش دارند.

عضله گاستروکنمیوس

در ناحیه ساق پا ، عضله گاستروکنمیوس از انتهای دیستال استخوان ران از طریق تاندون پاشنه (آشیل) تا استخوان پاشنه پا گسترش می یابد. گاستروکنمیوس دیواره عضلانی خلفی زانو را تشکیل می دهد و به عنوان خم کننده زانو و خم کننده کف پا عمل می کند.

عضلات مفصل زانو تانسور فاسیا لاتا

عضله کِشنده نیام پهن یا عضله تنسور فاسیا لاتا یکی از عضلات ناحیه قدامی ران است. کارکرد این عضله خم کردن و چرخاندن ران به سمت داخل است. این عضله همچنین در تثبیت مفصل زانو و ران نقش دارد.

عضلات مفصل زانو

عضله پوپلیتوس

عضله پوپلیتوس در گوشه خلفی عضلات مفصل زانو قرار دارد و در حرکات مفصل زانو نقش کلیدی ایفا می‌کند. این عضله کوچک از یک سو به سطح خارجی کندیل جانبی استخوان ران و در پایین به سطح پشتی استخوان درشت‌نی می‌چسبد. خم شدن زانو به اندکی چرخش درشت نی نیاز دارد که با انقباض عضله پوپلیتوس ایجاد می شود.

عضله مفصلی زانو

عضله مفصلی زانو یک عضله اسکلتی کوچک است که در پشت ران و درست در بالای زانو واقع شده است. کارکرد این عضله بالا کشیدن کپسول مفصل زانو است.

 

مروری بر آناتومی زانو

زانو مفصلی لولایی شکل است که قابلیت خم‌شدن، بازشدن و همچنین چرخش جزئی را دارد. این مفصل که به عنوان بزرگترین مفصل بدن شناخته می‌شود در طی فعالیت‌های روزانه درصد بالایی از وزن توده‌ی بدن را تحمل می‌کند. قابلیت خم‌شدن این مفصل، فرد را قادر می‌سازد تا بتواند به راحتی حرکت کند. ساختار زانو بطور کلی متشکل از استخوان‌ها، غضروف و مینیسک‌ زانو، رباط‌ها، تاندون‌ها و عضلات مرتبط با زانو است. در ادامه‌ی این مطلب به معرفی آناتومی زانو خواهیم پرداخت.

رباط‌های اصلی زانو: آناتومی زانو

رباط‌ها ساختار‌های بافتی بسیار مستحکم و در عین حال انعطاف‌پذیری هستند که همانند یک طناب، دو استخوان را به یکدیگر متصل می‌کنند. در زانو نیز رباط‌های مختلفی وجود دارند که وظیفه‌ی حفظ پایداری و کنترل باز‌ه‌ی حرکت زانو را بر عهده دارند. اصلی‌ترین رباط‌های زانو شامل موارد زیر هستند:

رباط ACL زانو:

محل قرارگیری این رباط، ناحیه‌ی مرکزی زانو است و عملکرد آن کنترل چرخش استخوان درشت‌نی به سمت جلو می‌باشد. با توجه به این که این رباط استخوان ران و درشت‌نی را به یکدیگر متصل می‌کند، از جابجایی رو به جلوی بیش از حد استخوان درشت‌نی جلوگیری کرده و از این طریق موجب پایداری ساختار زانو می‌شود.

رباط PCL زانو:

این رباط نیز مانند رباط ACL در ناحیه‌ی مرکزی زانو قرار دارد و همانند آن وظیفه‌ی کنترل حرکت استخوان درشت‌نی را بر عهده دارد، با این تفاوت که رباط PCL حرکت‌های رو به عقب استخوان درشت‌نی را کنترل می‌کند.

رباط MCL زانو:

این رباط در بخش بیرونی و کناری زانو قرار داشته و سر استخوان ‌درشت‌نی را به استخوان ران متصل می‌کند. این رباط وظیفه‌ی حفظ پایداری ساختار درون زانو را بر عهده دارد. نحوه‌ی عملکرد این رباط به این صورت است که نیروهای وارده از بیرون زانو را کنترل کرده و از آسیب و فشار بیشتر بر ساختارهای درونی زانو جلوگیری می‌کند.

رباط LCL زانو:

این رباط سر استخوان نازک‌نی را به سر استخوان ران متصل می‌کند و جایگاه آن، بخش کناری زانو به سمت عقب زانو است. وظیفه‌ی این رباط حفظ پایداری قسمت بیرونی زانو است.

رباط‌های صلیبی اصطلاحی است که برای رباط‌هایی به کار می‌رود که در درون مفصل زانو قرار دارند و به صورت متقاطع با یکدیگر تماس داشته و شکل X یا ضربدری را ایجاد می‌کنند. این ساختار صلیبی‌شکل به وسیله دو رباط ACL و PCL ایجاد می‌شوند. بطور کلی، رباط صلیبی مسئول کنترل حرکت‌های زانو به عقب و جلو است.

آناتومی زانو

بورس (Bursae) زانو:

بورس زانو کیسه‌هایی در زانو هستند که با مایعی به نام مایع سینوویال پر می‌شوند و اطراف استخوان‌های زانو را پر می‌کنند. گاهی این کیسه‌ها در درون حفره‌های زانو نیز قرار دارند. باید توجه داشت که این کیسه‌ها در تمام قسمت‌های بدن وجود دارند و تنها مختص زانو نیستند. وظیفه بورس این است که بین عضله و استخوان قرار بگیرد و همچون بالشتکی با کاهش نیروی اصطکاک بین استخوان و عضله، حرکت آنها را تسهیل کند. آسیب بورس زانو یا بورس در سایر قسمت‌های بدن می‌تواند موجب بروز التهاب در آن بخش از بدن شود. به طور کلی ۱۴ کیسه‌ی بورس در زانو وجود دارد. زانو زدن بیش از حد، برخی ورزش‌های حرفه‌ای مانند دو و میدانی، نشستنی که موجب فشار بیش از حد بر زانو شود و غیره می‌توانند باعث التهاب بورس زانو و ایجاد بورسیت شوند.

تاندون‌های زانو:

تاندون‌ها ساختارهای بافتی مستحکمی ‌هستند که عضله را به استخوان متصل می‌کنند.تاندون‌های زیادی در زانو وجود دارند که به عملکرد صحیح و استحکام زانو کمک می‌کنند. از تاندون‌هایی که بیشتر در معرض آسیب هستند می‌توان به تاندون پاتلار و تاندون عضله‌ی چهار سر ران اشاره کرد. مشکلاتی که تاندون‌ها با آنها درگیر هستند شامل آسیب جزئی، پارگی و همچنین التهاب تاندون (tendonditis) است.

غضروف‌های مفصل زانو: آناتومی زانو

دو نوع اصلی غضروف در ساختار زانو نقش دارند که شامل غضروف مفصلی و منیسک هستند.

غضروف مفصلی:

این نوع غضروف انتهای استخوان‌ها را می‌پوشاند و باعث می‌شوند تا حرکت استخوان‌ها با کمترین میزان اصطکاک صورت گرفته و به راحتی بر روی هم بلغزند. زمانی که این نوع مفصل‌ها دچار پارگی یا آسیب شوند عارضه‌ای به نام آرتروز ایجاد می‌شود. آسیب به برخی از تاندون‌های زانو نیز می‌تواند احتمال آسیب غضروف زانو را افزایش دهد.

مینیسک زانو:

مینیسک زانو بافت غضروفی مستحکم و ضخیمی‌ است که به صورت دو تکه بر روی استخوان ‌درشت‌نی و بین استخوان ران و درشت‌نی قرار دارد. این غضروف‌ها به شکل C بوده و نقش اصلی آنها بهبود عملکرد حرکتی استخوان‌های زانو است. آسیب و پارگی در مینیسک زانو می‌تواند منجر به درد، متورم‌شدن زانو و در برخی موارد قفل‌شدن زانو شوند.

به طور کلی با افزایش سن آسیب‌های وارده بر غضروف‌های مفصل نیز افزایش می‌یابند بنابراین در سنین بالا شاهد افزایش میزان آرتروز زانو هستیم.

عضلات مرتبط با زانو: آناتومی زانو

اگرچه این عضلات جزوی از ساختار زانو نیستند اما نقش مهمی‌ در عملکرد و پایداری آن دارند. از جمله‌ی این عضلات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عضله‌ی چهار سر زانو:

این دسته از عضلات که شامل چهار عضله است در مقابل ران قرار دارد. این عضلات باعث بازشدن زانو می‌شوند و در هنگام برخاستن، راه‌رفتن و فعالیت‌های مختلف نقش بسیار مهمی‌ را در عملکرد زانو و پایداری آن دارند. این عضلات توسط تاندون‌های مختلف با زانو ارتباط برقرار می‌کنند.

عضله‌ی پشت زانو یا عضله‌ی همسترینگ: آناتومی زانو

این دسته از عضلات که خود شامل سه عضله است در پشت ران قرار داشته و موجب خمیدگی زانو می‌شوند. کشیدگی یا آسیب به این عضلات در اثر تنش‌های فیزیکی مختلف می‌تواند عملکرد زانو را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

عضلات گاستروکس (Gastrocs):

این دسته از عضلات خود شامل دو عضله است که در پشت ساق پا قرار دارند و هماهنگ با عضله همسترینگ در خم شدن زانو نقش ایفا می‌کنند.

چرا زانو تغییر شکل پیدا میکند؟

زانو از سه استخوان اصلی تشکیل شده است: استخوان فمور (استخوان ران)، استخوان تیبیا (استخوان درشت نی)، استخوان پاتلا (کشکک زانو یا همان کاسه‌ی زانو). علاوه بر این استخوان‌ها ساختارهایی مانند غضروف‌ها، تاندون‌ها و رباط‌ها نیز وجود دارند که موجب تسهیل حرکت، پایداری و مقاومت زانو در مقابل نیروهای مختلف می‌شوند. مفصل زانو خود متشکل از دو مفصل است که یکی بین استخوان درشت نی و استخوان ران و دیگری بین استخوان کشکک زانو و استخوان ران ایجاد می‌شود. زمانی که شکل یکی از این دو مفصل در زانو دچار تغییر غیرطبیعی شود ممکن است در نهایت منجر به شکل غیرطبیعی در زانو شوند. در ادامه به علت تغییر شکل زانو ها به طور جامع تر خواهیم پرداخت.

علت تغییر شکل زانو

در تغییر شکل غیرطبیعی زانو ناشی از مفصل استخوان ران- کشکک فرد احساس می‌کند که کاسه‌ی زانو در حال لغزش است یا از محل خود جابجا شده است. این حالت را ناپایداری پاتلار (patellar instability) نیز گویند. در تغییر شکل زانو ناشی از مفصل بین استخوان درشت نی- استخوان ران، زاویه‌ی غیرطبیعی بین اجزای بیان شده ایجاد می‌شود که این زاویه‌ی غیرطبیعی می‌تواند منجر به ایجاد فشار نامتناسب و نامتعادل به بخش‌های مختلف زانو شود. در صورتی که نیروی وارده بر بخش‌های مختلف زانو متعادل پخش نشوند فرد مستعد به ایجاد آرتروز زانو و دررفتگی زانو می‌شود. تغییر شکل زانو ممکن است در افراد ورزشکار و غیرورزشکار ایجاد شود اما زمانی که در افراد ورزشکار که ورزش‌های سنگین مانند دوندگی یا ورزش‌های پربرخورد وجود داشته باشد ممکن است منجر به دردهای شدید و کاهش عملکرد زانو شود و این افراد را از فعالیت‌های ورزشی یا روزانه محروم کند.

در صورتی که تغییر شکل زانو به دلیل ارتباط نامتناسب بین دو استخوان درشت نی و استخوان ران باشد ممکن است پا دو شکل به خود بگیرد:

  1. پای ضربدری (genu valgum): در این حالت اگر فردی در هنگام ایستادن صاف، پاهای خود را به هم بصورت جانبی به هم متصل کند و زانوها به هم برخورد کنند، مچ دو پا از هم فاصله دارند و با هم تماس پیدا نمی‌کنند.
  2. پای پرانتزی (genu varus): پای پرانتزی زمانی ایجاد می‌شود که فرد در هنگام ایستادن صاف، پاهای خود را به هم بصورت جانبی به هم متصل کند و مچ دو پا به هم برخورد کنند اما دو مفصل زانو از هم فاصله دارند و با هم تماس پیدا نمی‌کنند. در این حالت دو پا شکل پرانتز پیدا می‌کنند.

دلایل ایجاد پای ضربدری چیست؟

برای ایجاد پای ضربدری دلایل مختلفی مانند مشکلات متابولیکی مرتبط با استخوان یا بیماری‌های ژنی وجود دارند. بطور کلی پای ضربدری در اثر یک مشکل خوش خیم در کودکی ایجاد می‌شود و بیشتر به شانس وابسته است. با این حال ممکن است سابقه‌ی خانوادگی در ایجاد آن تاثیرگذار باشد. از دلایل ایجاد پای ضربدری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • چاقی
  • آسیب فیزیکی به پاها
  • بیماری‌هایی که پا را درگیر می‌کنند
  • آرتروز زانو
  • کمبود ویتامین D و کلسیم (بیماری راشیتیسم)

دلایل ایجاد پای پرانتزی: علت تغییر شکل زانو

برای ایجاد پای پرانتزی دلایل مختلفی را می‌توان بیان کرد که از جمله‌ی انها میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

  1. فرایند رشد و نمو طبیعی بدن: با رشد و نمو طبیعی بدن، بخش‌های مختلف بدن با سرعت‌های مختلفی رشد می‌کنند که در نتیجه‌ی آن می‌توان شاهد بود که بخش‌های مختلف بدن ظاهر نامتوازنی دارند. به طور کلی در سنین زیر 2 سالگی پای پرانتزی یک پدیده‌ی طبیعی است که معمولا خود بخود رفع می‌شود.
  2. بیماری بلونت (Blount’s Disease): در این بیماری که هم کودکان و هم بزرگسالان را می‌تواند درگیر کند یک صفحه‌ی استخوانی غیرطبیعی در بالای استخوان درشت نی ایجاد می‌شود.
  3. راشیتیسم: اگرچه با پیشرفت جوامع میزان این بیماری در حال کاهش است با این حال در مناطقی از جهان ممکن است افراد را درگیر کند. در طی این بیماری به دلیل کمبود ویتامین دی یا کلسیم استخوان‌ها فرایند رشد طبیعی را نمی‌توانند طی کنند و دچار تغییر شکل می‌شوند.
  4. آرتروز زانو: در سنین بزرگسالی، پای پرانتزی می‌تواند در اثر استئوآرتریت یا آرتروز زانو ایجاد شود. در صورتی که تخریب غضروف زانو در سمت درونی زانو بیشتر از بخش بیرونی زانو باشد می‌تواند منجر به پای پرانتزی شود.

بنابر موارد ذکرشده، تغییر شکل زانو که به دو شکل اصلی پای پرانتزی و پای ضربدری مشاهده می‌شود می‌تواند هم کودکان و هم بزرگسالان را درگیر نماید. برای درمان زانوی تغییر شکل یافته روش‌های مختلفی وجود دارند که بنا به شرایط و نوع آسیب زانو می‌توان آنها را به کار برد.

جدیدترین مقالات درمان و جراحی زانو
آمار بازدید
  • 0
  • 173
  • 457
  • 3,577
  • 34,020
  • 205
  • 0